Filters bij landschapsfotografie
Welke filters heb je nodig en waarom kwaliteit echt verschil maakt
Als je je gaat verdiepen in landschapsfotografie, kom je vroeg of laat uit bij het gebruik van filters. En dat leidt vaak tot verwarring. Want heb je nou echt filters nodig? Welke dan? Wat is het verschil tussen een ND-filter, een grijsverloopfilter en een polarisatiefilter? En maakt het uit of je voor een goedkope set gaat of meteen investeert in kwaliteit?
Mijn eerlijke antwoord: ja, kwaliteit maakt echt verschil. Niet alleen in gebruiksgemak, maar ook in je foto’s.
Ik heb zelf namelijk ook niet meteen met een luxe systeem gewerkt. Ik begon met schroeffilters. Dat was een prima manier om te ontdekken wat filters doen en of het iets voor mij was. Maar hoe vaker ik aan zee fotografeerde, met snel wisselend licht, wind, zand en weinig tijd om te prutsen, hoe duidelijker het werd dat een goed filtersysteem je niet alleen tijd scheelt, maar ook betere resultaten geeft. Minder gedoe, meer rust, meer flexibiliteit. En precies dat zie je uiteindelijk terug in je beelden.
In deze blog leg ik uit welke filters handig zijn bij landschapsfotografie, wanneer je ze gebruikt, waarom de kwaliteit ervan ertoe doet en waarom goedkoop hier vaak duurkoop is.
Wat doen filters eigenlijk?
Laten we beginnen bij het begin.
Bij landschapsfoto’s, vooral met water, zie je vaak dromerige effecten. Het water is heel zacht en melkachtig of je ziet juist de dynamiek van de golven. Dit effect bereik je door een filter voor de lens te plaatsen, waarmee het licht dat je sensor bereikt wordt beïnvloedt. Dit klinkt heel technisch, maar het zorg ervoor dat je meer controle krijgt over hoe je foto eruit komt te zien.
Voor landschapsfotografie zijn er grofweg 3 soorten filters die echt interessant zijn:
- ND-filter: hiermee houdt je licht tegen, zodat je langere sluitertijden kunt gebruiken. Zo krijg je het zachte water, bewegende wolken of meer rust in je beeld.
- Grijsverloopfilter: hiermee maak je een deel van je beeld donkerder. Zo kun je het verschil tussen een lichte lucht en donkere voorgrond beter in balans krijgen.
- Polarisatiefilter: hiermee verminder je reflecties en krijg je vaak meer kleur en contrast in je beeld.
Filters zijn dus niet zomaar accessoires voor erbij, maar hulpmiddelen waarmee je creatieve effecten kunt bereiken die je niet in nabewerking voor elkaar krijgt.
Heb je filters écht nodig?
Nee hoor, niet altijd. Als je geen creatieve effecten wilt toepassen, kun je ook zonder filters prachtige landschapsfoto’s maken. Zeker als je net begint met fotograferen, is het belangrijker dat je eerst leert kijken naar licht, compositie en timing. Filters zijn geen magische oplossing voor een anders zwakke foto.
Maar op het moment dat je meer controle wilt krijgen over contrast, licht, reflecties of sluitertijd, dan kom je al snel op het punt waarbij filters wél iets toevoegen. Zeker aan zee, bij zonsopkomst of zonsondergang of wanneer je met lange sluitertijden wilt gaan werken, zul je zien dat je bijna niet zonder kunt.
Dus nee, je hebt niet altijd filters nodig. Maar ze kunnen wel echt een groot verschil maken.
Ben je nog niet zo lang gestart met fotograferen of weet je nog niet goed hoe de belichtingsdriehoek werkt?
Leer dan eerst de basis.
Welke filters heb je nodig voor landschapsfotografie?
- Het ND-filter
Het ND-filter is eigenlijk een zonnebril voor je camera. Het zorgt ervoor dat er minder licht binnenkomt, zodat je langer kunt belichten.
Dat is vooral handig als je:
– Water wilt verzachten of
– Water juist dynamischer wilt maken
– Beweging in wolken wilt
– Meer rust en sfeer in je landschapsfoto wilt toevoegen
Aan zee gebruik ik een ND-filter regelmatig. Niet omdat het moet, maar wel omdat het helpt om beweging zichtbaar te maken of juist sereniteit uitstraalt.
Wil je juist weten hoe je zo’n ND-filter gebruikt om beweging in water en wolken vast te leggen? In mijn blog over lange sluitertijd fotograferen met een ND-filter lees je hoe je het gewenste effect als uitgangspunt neemt, welke rol je sluitertijd speelt en waar het in de praktijk vaak misgaat. - Het grijsverloopfilter
Dit filter is donker aan één kant en helder aan de andere kant. Daarmee kun je bijvoorbeeld een felle lucht wat donkerder maken, terwijl de voorgrond juist meer licht krijgt. En ja, dit kun je natuurlijk ook achteraf oplossen, bijvoorbeeld door te werken met maskers of HDR. - Het polarisatiefilter
Dit is misschien wel het meest onderschatte filter. Deze zorgt er namelijk voor dat reflecterend licht weg gefilterd wordt, waardoor reflecties op water, bladeren of andere glimmende oppervlakken verdwijnen. Kleuren komen hierdoor rijker uit en het maakt je beeld rustiger. Door aan het filter te draaien, kun je ook juist het reflecterende licht “binnenlaten”. Zo kun je juist de reflecties benadrukken.
Waarom de kwaliteit van filters belangrijk is
De meest gemaakte fout met het aanschaffen van filters is kiezen voor de goedkope optie. Want waarom zou je een duur filter aanschaffen als je voor veel minder een vergelijkbaar filter kunt kopen? En hoewel de filters op papier hetzelfde kunnen, zit er in de praktijk vaak een groot verschil in kwaliteit. Dat merk je vooral aan het glas, de coating, de kleurechtheid, scherpte en gebruiksgemak. En ja, dàt zie je absoluut terug in je foto.
Een goed filter:
- Is kleurecht: je ziet geen kleurzweem op je foto
- Maakt je beeld niet onscherp
- Zorgt niet voor rare reflecties, flare of vertekening
- Is prettig in gebruik
Heb je een goedkoper filter en herken je één of meer van deze dingen: dat hoeft niet perse rampzalig te zijn. Maar het betekent wel dat je meer uit je foto’s kunt halen. Want het zorgt niet alleen voor een minder goed eindresultaat, maar ook voor frustratie en gedoe op locatie. Dan zou je zomaar het mooiste moment kunnen missen, of erger nog: het zorgt ervoor dat je helemaal je filters links laat liggen.
Goedkoop is ook echt duurkoop
Ik snap heel goed dat je eerst naar een voordelige optie kijkt. Sterker nog: dat deed ik zelf ook. Jaren lag er bij mij een set schroeffilters in de kast en toen ik er uiteindelijk serieus mee aan de slag ging, liep ik al snel tegen de beperkingen aan: matige coating, weinig gebruiksgemak en geen mogelijkheid om verloopfilters te gebruiken.
Mijn advies is daarom: spaar liever wat langer door en koop in één keer iets goeds. En dat hoeft echt niet meteen een complete set te zijn. Kies liever voor een degelijk systeem dat je later kunt uitbreiden. Zo voorkom je dat je eerst goedkoop koopt en daarna alsnog opnieuw moet investeren.
Zelf werk ik inmiddels met het Kase Armour-systeem. Wat ik daar vooral prettig aan vind, is de combinatie van goede optische kwaliteit, uitbreidbaarheid en gebruiksgemak. De filters werken magnetisch, zitten compact tegen elkaar en zijn snel te wisselen. Vooral rond zonsopkomst en zonsondergang is dat fijn, omdat het licht soms sneller verandert dan je lief is.
Tijdens een recente workshop vertelde een deelnemer die inmiddels ook naar Kase was overgestapt dat hij met zijn eerdere schuifsysteem last had van ongewenste reflecties. Door de ruimte tussen de filters kon er licht tussen vallen. Bij Armour zitten de filters veel compacter tegen elkaar en is het systeem beter afgesloten.
Twijfel je nog of je zelf wilt investeren in een filterset? Tijdens een 1-op-1 workshop Filters & Lange Sluitertijden kan op aanvraag gebruik worden gemaakt van mijn Kase-filters, mits ik een passende set voor jouw filtermaat beschikbaar heb. Heb je al eigen filters, neem die juist mee zodat je leert werken met je eigen systeem.
Het belang van gebruiksgemak bij fotograferen met filters
De meeste fotografen kijken vooral naar wat een filter optisch doet. En dat is logisch, want dat is wat je direct terugziet. Maar vergeet het belang van gebruiksgemak niet.
Vooral aan zee werk je met omstandigheden die niet bepaald vriendelijk zijn voor je spullen: wind, kou, opspattend water, snel veranderend licht. Moeten prutsen met je apparatuur zorgt er dan zomaar voor dat je juist het mooiste moment mist.
Welke filters koop je als je net begint?
Als je start met het gebruik van filters, heb je echt niet meteen een heel uitgebreide set nodig. Het fijne van een systeem zoals Kase Armour is dat je gewoon per filter kunt uitbreiden. Ook als je besluit een ander merk aan te schaffen, adviseer ik je om te kiezen voor een merk/serie die uit te breiden is en waarbij je meerdere filters kunt combineren.
Wat je als beginner nodig hebt:
- Een polarisatiefilter
- Een ND-filter
Het 6-stops filter (ND64) is veruit mijn meest gebruikte. Kies voor een set waarbij je filters kunt stapelen. In combinatie met een 3-stops filter (ND8) heb je ook meteen een 9-stops. - Een grijsverloopfilter
Aan zee heb je een harde horizon en gebruik je een hard verloop. Heb je juist veel objecten aan de horizon (bomen, bergen) dan kies je voor een zacht verloop.
Hiermee kun je al enorm veel leren. Als je twijfelt, kijk dan vooral naar welk soort foto’s je wilt maken en welk filter daarbij past. Je mag me ook altijd een berichtje sturen om advies te vragen, ik denk graag met je mee!
Wanneer gebruik je welk filter?
In de praktijk stel ik mezelf meestal een paar simpele vragen:
- wil ik beweging zachter maken? Dan pak ik een ND-filter.
- is de lucht veel lichter dan het landschap? Dan denk ik aan een grijsverloopfilter.
- heb ik last van reflecties of wil ik kleuren sterker laten uitkomen? Dan gebruik ik een polarisatiefilter.
Soms gebruik ik helemaal geen filter. Soms gebruik ik 3 soorten tegelijk. Ook dat hoort erbij. Een filter moet iets toevoegen. Niet alleen op de lens zitten omdat het nu eenmaal zo hoort.
Dit zijn de 5 meest gemaakte fouten met filters
Vooral bij fotografen die net beginnen met filters zie ik vaak de volgende 5 fouten. En zo los je ze op:
- Een filter gebruiken om een filter te gebruiken
Bedenk wat het doel is van je foto en bepaal dan of en welk filter je nodig hebt. - Denken dat een filter elke foto beter maakt
Een filter is geen wondermiddel, maar een hulpmiddel die je extra creatieve mogelijkheden geeft. - Goedkoop beginnen en teleurgesteld zijn in het resultaat
Kies liever voor een beperkte set van hoge kwaliteit die je later kunt uitbreiden. - Op de automatische stand blijven fotograferen
Filters zijn vooral voor creatief gebruik, je camera “snapt” dit niet. Je moet dus echt zelf je instellingen bepalen. - Zo druk zijn met techniek dat het kijken zelf verdwijnt
Een goede foto begint met kijken. Altijd.
Fotograferen met filters aan zee
Aan zee komen veel filtertechnieken mooi samen. Je hebt vaak beweging in water en wolken, reflecties in nat zand, contrast tussen lucht en land en voortdurend veranderend licht. Dat maakt de kust niet alleen een prachtige plek om te fotograferen, maar ook een ideale plek om met filters te oefenen.
Juist daarom besteed ik er tijdens workshops ook veel aandacht aan. Niet alleen aan de techniek zelf, maar vooral aan de vraag: wanneer voegt een filter echt iets toe aan je foto, en wanneer niet? Want daar zit uiteindelijk de winst.
Zelf leren fotograferen met filters?
Wil je niet alleen weten welk filter wat doet, maar vooral leren wanneer je welk filter gebruikt? Tijdens mijn workshop Filters & Lange Sluitertijden ga je hier in de praktijk mee aan de slag. Tijdens deze workshop draait het om het combineren van filters, sluitertijd, water, licht en compositie. Heb je al eigen filters, neem die dan vooral mee zodat je leert werken met je eigen systeem.
Deelnemers aan mijn workshops krijgen daarnaast 10% korting op Kase-filters. Gebruik je mijn kortingscode bij een bestelling, dan ontvang ik daar zelf een kleine vergoeding voor van Kase.
Altijd op de hoogte blijven van de laatste tips en nieuwtjes?
Meld je dan hier aan voor de nieuwsbrief!
